นิยามอาชีพ
บังคับอากาศยานที่ใช้ในการขนส่งผู้โดยสาร ไปรษณียภัณฑ์ หรือสินค้า : ควบคุมอากาศยานซึ่งทำการบินในเที่ยวบินตามตาราง หรือในเที่ยวบินเช่าเหมา ; ศึกษาสภาพอากาศ ณ สนามบิน , เส้นทางบิน บรรยายสรุปแก่ลูกเรือ ; เฝ้าตรวจสอบเครื่องมือ เครื่องวัดที่ใช้ควบคุมอากาศยาน ; ตรวจความผิดปกติที่เกิดขึ้นกับเครื่องยนต์หรืออุปกรณ์หรือเครื่องมือต่าง ๆ ที่ช่วยในการบินและควบคุมเส้นทางบิน ; อาจเป็นผู้ควบคุมอากาศยาน (กัปตัน) ซึ่งรับผิดชอบลูกเรือทั้งหมด หรือเป็นนักบินผู้ช่วย ซึ่งทำการบินภายใต้ความรับผิดชอบของผู้ควบคุมอากาศยาน (กัปตัน)
ลักษณะของงานที่ทำ
1. ขับเครื่องบินที่ใช้ในการขนส่งผู้โดยสาร ไปรษณียภัณฑ์ หรือสินค้า
2. ควบคุมอากาศยานให้อยู่ในเส้นทาง ซึ่งทำการบินประจำ หรือในเที่ยวบินเช่าเหมา
3. สังเกตเครื่องวัดมิเตอร์ และเครื่องวัดประกอบการบินอื่นๆ ที่ใช้ควบคุมอากาศยาน
4. ตรวจความผิดปกติที่เกิดขึ้นกับเครื่องยนต์ ใช้เครื่องช่วยในการเดินอากาศสำหรับควบคุมเส้นทางบินของอากาศยาน
5. อาจเป็นผู้ควบคุมอากาศยาน และรับผิดชอบในลูกเรือทั้งหมด หรือเป็นนักบินผู้ช่วยและอาจทำการบินภายใต้การควบคุมของผู้ควบคุมอากาศยาน
สภาพการจ้างงาน
ผู้ที่ทำงานในหน่วยงานราชการจะได้เงินเดือนตามวุฒิการศึกษาและมีเงินพิเศษค่าเที่ยวบินอีกต่างหากและสำหรับผู้ที่ทำงานในบริษัทสายการบินของเอกชนย่อมขึ้นอยู่กับสัญญาที่ตกลงไว้กับทางบริษัทโดยรายได้ขั้นต่ำของนักบินที่บินภายในประเทศจะได้รับเป็นเงินเดือนประมาณ 28,000 - 30,000 บาทต่อเดือน โดยมีค่าเบี้ยเลี้ยงการเดินทางขึ้นอยู่กับเส้นทางและค่าครองชีพแต่ละโซนแต่ละประเทศ โบนัสขึ้นอยู่กับผลประกอบการ โดยมีเงื่อนไขการจ้างจะต้องตรวจเช็คและต่อใบอนุญาตขับขี่เครื่องบินทุก 1 ปี และเกษียณอายุที่ 60 ปี
อาชีพนักบินมีชั่วโมงการทำงานแตกต่างจากอาชีพอื่นทั่วไป นักบินที่ต้องขับเครื่องบินนอกประเทศอาจจะต้องขับเครื่องบินในเส้นทางที่ใช้เวลานานมากกว่า 10 ชั่วโมงและต้องมีสุขภาพแข็งแรง โดยทั่วไปผู้ประกอบอาชีพนักบินจะต้องตรวจสุขภาพและจิตเวชประจำทุกปีตามเงื่อนไขและระเบียบการบิน
สภาพการทำงาน
นักบินจะใช้เวลาการทำงานตามกฎหมายแรงงานและกฎของสถาบันอากาศยานโลก นักบินจำเป็นต้องทำงานในอากาศบนที่สูง แต่เดิมเครื่องบินได้ออกแบบโดยให้เครื่องยนต์บังคับการบิน ทำให้อาชีพนักบินเป็นอาชีพที่เสี่ยงต่ออันตรายอาชีพหนึ่ง ในปัจจุบันได้ออกแบบเครื่องบินให้ทุกอย่างควบคุมด้วยคอมพิวเตอร์และมีระบบควบคุมการบินที่ปลอดภัย ทำให้อัตราการเสี่ยงในปัญหาเครื่องยนต์ลดลงในการเดินทางนักบินจะทราบตารางการเดินทางล่วงหน้าเป็นเวลา 1 เดือน นักบินต้องรับผิดชอบชีวิต ผู้โดยสารในระหว่างทำการบินอัตราการเสี่ยงจะสูงมากเมื่ออยู่ระหว่างการบินหรือการบินขึ้นและลงในสภาพอากาศที่ไม่ปกติ รวมทั้งการที่ต้องขับเครื่องบินในเส้นทางระยะยาวใช้เวลานาน อาจจะทำให้นักบินมีความเครียดและความเมื่อยล้าจากการบินได้ในระหว่างการบินระยะยาว นักบินมีโอกาสพักผ่อนเป็นครั้งคราว เนื่องจากมีผู้ช่วยนักบินปฏิบัติงานร่วมด้วยอย่างน้อย 1 คน
คุณสมบัติของผู้ประกอบอาชีพ
เนื่องจากนักบินเป็นผู้ขับเครื่องบินให้ไปสู่จุดหมายปลายทางของผู้โดยสารหรือสินค้าที่อยู่ในเครื่องบิน ซึ่งจะไปถึงที่หมายปลายทางได้หรือไม่นั้น นักบินจะต้องเป็น ผู้มีหน้าที่รับผิดชอบทั้งชีวิตและทรัพย์สิน ฉะนั้นผู้ประกอบอาชีพด้านนี้จึงควรมี คุณสมบัติ ดังนี้
1. สำเร็จการศึกษาระดับปริญญาตรี โดยมีหลักสูตรทาง วิชาวิทยาศาสตร์ คณิตศาสตร์ หรือคอมพิวเตอร์
2. ใช้ภาษาอังกฤษในการสื่อสารได้ดี ควรมีความรู้ทางด้านคณิตศาสตร์ และวิทยาศาสตร์ดีพอสมควรเพื่อใช้ในการศึกษา และใช้ในการปฏิบัติงาน
3. รูปร่าง บุคลิกดี มีความสูงไม่น้อยกว่า 165 ซ.ม. มีมนุษยสัมพันธ์ดี มีปฏิภาณไหวพริบดี มีสำนึกในความปลอดภัยและมีความสามารถเป็นทั้ง ผู้นำและผู้ตาม
4. มีความรับผิดชอบต่อตนเอง และผู้อื่นสูง มีความกล้าหาญและมีความสามารถในการตัดสินใจและแก้ปัญหาเฉพาะหน้าได้อย่างถูกต้องและรวดเร็ว
7. มีความมั่นใจในตนเอง ละเอียดรอบคอบ มีความจำดี ช่างสังเกต
8. อายุไม่เกิน 38 ปี ไม่สายตาสั้น และต้องไม่ตาบอดสี
9. ในการสอบสัมภาษณ์มีทั้งการสอบภาษาไทยและสอบเชาว์ปัญญา (Aptitude Test)และมีการสัมภาษณ์ภาษาอังกฤษโดยผู้เชี่ยวชาญจาก ต่างประเทศ ผู้สมัครควรมีความรู้ภาษาอังกฤษดีและมีความรู้เรื่องคอมพิวเตอร์ด้วย
10. ในการขับเครื่องบินต้องได้รับใบอนุญาตการบิน (Pilot License) รวมทั้งต้องผ่านการตรวจร่างกายและทดสอบทางจิตเวชจากสถาบันเวชศาสตร์ การบินผู้ประกอบอาชีพนี้นอกจากจะมีคุณสมบัติดังที่กล่าวมาแล้วควรเตรียมตัวเพื่อเข้าเรียน หลังจากผ่านการสอบคัดเลือกตำแหน่งตามเงื่อนไขคือจะถูกส่งเข้าศึกษาต่อ หลักสูตรการบินในสถาบันการบินพลเรือนซึ่งเป็นสถาบันที่ใช้เป็นสำนักงานบริหารและฝึกวิชากิจการบินภาคพื้นดิน ส่วนภาคอากาศวิชาขับขี่เครื่องบินนั้นได้แยกไปตั้งที่สนามบินบ่อฝ้าย อำเภอหัวหิน จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ โดยมีหลักสูตรดังนี้
1. หลักสูตรวิชานักบินพาณิชย์ตรี (Commercial Aeroplane Pilot
Basic Course) ใช้เวลาในการศึกษา 20 เดือน ทำการฝึกอบรมให้นักศึกษามีความรู้ความสามารถในการบินกับเครื่องบินจนเข้ามาตรฐานได้รับใบอนุญาตนักบินพาณิชย์ตรี ตามที่รัฐบาลไทยกำหนดไว้ นักศึกษาที่สำเร็จวิชานักบินจากสถาบันการบินพลเรือนจะได้รับใบอนุญาต "นักบินพาณิชย์ตรี" พร้อมวุฒิการบินด้วยเครื่องวัดประกอบการบิน และเครื่องบินหลายเครื่องยนต์จากรัฐบาลไทย
2. หลักสูตรวิชานักบินเฮลิคอปเตอร์ตรี (Commercial Helicopter Pilot
Basic Course) เดิมมีเพียงหลักสูตรฝึกนักบินเฮลิคอปเตอร์ให้กรมตำรวจ แต่ในปัจจุบันได้เปิดรับการฝึกให้เอกชนโดยทั่วไปร่วมกับโครงการฝึกให้ตำรวจหลักสูตรนี้ใช้ระยะเวลาการศึกษา 8 เดือน โดยฝึกอบรมให้มีความรู้ความสามารถในการบินกับ เครื่องเฮลิคอปเตอร์ เมื่อสำเร็จการศึกษาจะได้รับใบอนุญาต "นักบินเฮลิคอปเตอร์พาณิชย์ตรี"
3. นอกจากการฝึกอบรมตามหลักสูตรดังกล่าวยังมีหลักสูตรพิเศษตามความต้องการของผู้สนใจและโอกาส เช่น หลักสูตรวิชานักบินส่วนบุคคล (Private Pilot Course) และหลักสูตรเพิ่มวุฒิการบินต่างๆ ได้แก่ การบินหลายเครื่องยนต์ และการบินด้วยเครื่องวัดประกอบการบิน
เนื่องจากสถาบันการบินพลเรือนเป็นสถาบันการศึกษานานาชาติที่ได้รับความช่วยเหลือจากองค์การสหประชาชาติมีหน้าที่ฝึกอบรมนักศึกษาทั้งในประเทศไทยและประเทศในภาคพื้นเอเชียอาคเนย์ในแขนงวิชาชีพต่างๆของกิจการการบินพลเรือน เพื่อยกระดับความสามารถในการประกอบอาชีพด้านกิจการการบินพลเรือนในย่านนี้ให้ทันสมัยตามเทคนิคใหม่ๆ และถูกต้องตามมาตรฐานสากลที่องค์การบินพลเรือนระหว่างประเทศได้บัญญัติไว้
ฉะนั้นนักศึกษาส่วนใหญ่ที่เข้ารับการอบรมจึงเป็นนักศึกษาที่ฝากเรียนจากหน่วยราชการ องค์การรัฐวิสาหกิจหรือหน่วยงานที่เกี่ยวข้องจะรับนักศึกษาที่เรียนโดยทุนส่วนตัวได้เป็นจำนวนน้อย ทั้งนี้เพราะค่าใช้จ่ายในการศึกษาสูงมาก โดยมีค่าใช้จ่ายในระหว่างการศึกษาไม่ต่ำกว่าหนึ่งล้านบาท
โอกาสในการมีงานทำ
อาชีพนักบินสามารถรับราชการเป็นนักบินของหน่วยราชการต่าง ๆ เช่น กองบิน สำนักงานตำรวจแห่งชาติ สำนักฝนหลวงและการบินเกษตร หรือสายการบินเอกชนต่าง ๆ เช่น บริษัทการบินไทย บริษัทบางกอกแอร์เวย์ ซึ่งยังมีความต้องการพนักงานในตำแหน่งนี้อีกมากแต่การคัดเลือกบุคลากรที่เหมาะสม รวมทั้งการสอน และอบรมในการบินสามารถรับได้ครั้งไม่มากจึงจัดว่าเป็นอาชีพที่ขาดแคลน สถาบันที่จะฝึกนักบินในประเทศไทยนั้นมีจำนวนน้อยมากและส่วนใหญ่จะฝึกให้หน่วยงานราชการ เพื่อใช้ในหน่วยงานของตนเอง แต่ถ้าหน่วยงานใดองค์การใดที่ต้องการนักบินและไม่สามารถที่จะฝึกอบรมด้วยตนเองได้ก็จะส่งบุคคลในหน่วยงานของตนนั้นมาทำการฝึกที่สถาบันการบินพลเรือนในประเทศไทย ฉะนั้นผู้ที่จบการศึกษาแล้วส่วนใหญ่จึงกลับเข้าทำงานในหน่วยงานเดิมของตนที่ส่งมาฝึกอบรม แต่ถ้าเป็นนักศึกษาที่เรียนโดยทุน ส่วนตัว เมื่อสำเร็จการศึกษาแล้วก็จะทำงานเป็นนักบินในบริษัทสายการบินต่างๆ ซึ่งจะได้รับเงินเดือนสูงมากผู้ที่ประกอบอาชีพนักบินมักจะเป็นชาย ในปัจจุบันประเทศไทยมีนักบินอาชีพที่เป็น ผู้หญิงทำงานในบริษัทบางกอกแอร์เวย์และบริษัทวิทยุการบินแห่งประเทศไทยแต่สำหรับบริษัทการบินไทย ยังไม่มีนักบินอาชีพที่เป็นผู้หญิง ผู้ที่ประกอบอาชีพนักบินสามารถเข้าสมัครงานในภาคราชการหรือภาคเอกชนที่ประกาศรับสมัคร
โดยต้องมีคุณสมบัติตามที่กำหนดไว้และเมื่อผ่านการคัดเลือกแล้วจะต้องเข้ารับการ อบรมการบินจากสถาบันฝึกการบินพลเรือนโดยเมื่อจบการอบรมก็จะได้รับบรรจุเข้า
เป็นนักบินประจำหน่วยงานนั้น ยกเว้นนักบินของกองทัพอากาศ ซึ่งจะต้องเรียน โรงเรียนนายเรืออากาศและสอบคัดเลือกเข้าโรงเรียนการบินของกองทัพอากาศซึ่งจะมีหลักสูตรการบินที่เกี่ยวกับการทหารไม่ใช่การบินเชิงพาณิชย์สำหรับนักบินทั่วไป เมื่อจบหลักสูตรจึงจะได้บรรจุเป็นทหารสัญญาบัตรเหล่านักบินและได้รับการบรรจุเข้าประจำฝูงบินต่างๆ หรือบรรจุเข้ารับราชการตามกรมกองต่าง ๆ
โอกาสความก้าวหน้าในอาชีพ
เป้าหมายสูงสุดในอาชีพนักบิน คือ โอกาสความก้าวหน้าในตำแหน่งกัปตันซึ่งเป็นตำแหน่งสูงสุดและจะมักเป็นที่ต้องการของสายการบินอื่นๆ เนื่องจากมีประสบการณ์ในการบินมามาก อาชีพนักบินจะเริ่มต้นการทำงานเป็นนักบินที่ 3 หรือต้นหน System Operator (สำหรับเครื่องบินขนาดเล็ก 737 / 747 ซึ่งปัจจุบันเครื่องบินรุ่นใหม่ไม่ใช้นักบินที่ 3 หรือต้นหน) และใช้เวลาปฏิบัติงานประมาณ 4 ปีจึงจะได้เป็นนักบินที่ 2 หรือ Co-pilot และนักบินที่ 2 ต้องมีความชำนาญประมาณ 8 ปี จึงเป็นกัปตันหรือนักบินที่ 1 ได้ ทั้งนี้ต้องมีสุขภาพที่แข็งแรง และผ่านการตรวจร่างกายและทดสอบทางจิตเวชทุกปี และสำหรับนักบินที่มีประสบการณ์ และได้รับการอบรมจนเชี่ยวชาญ และมีความสามารถในการสอน ก็สามารถเป็นผู้สอนนักบินฝึกหัด หรือนักบินที่มีความสามารถในการบริหารงานสามารถที่จะเลื่อนตำแหน่งขึ้นเป็นผู้บริหารในหน่วยงานหรือองค์กรนั้นได้ ผู้ประกอบอาชีพ "นักบิน"จะมีโอกาสก้าวหน้าอย่างยิ่งในด้านเงินเดือนที่ได้รับเพิ่ม โดยเฉพาะความสามารถ และความชำนาญในการบินจะเป็นเครื่องวัดความก้าวหน้าของนักบินนั้นๆ ผู้เป็นนักบินในหน่วยงานของทางราชการ หรือองค์การต่างๆ นอกจากจะได้รับเงินเดือนตามปกติแล้วยังได้รับเงินพิเศษจากการบินด้วย ในด้านการศึกษา อาจไปศึกษาและฝึกอบรมเพิ่มเติมในต่างประเทศได้ เพื่อให้เกิดความรู้ความชำนาญเพิ่มขึ้น เช่นการบินกับเครื่องบินหลายเครื่องยนต์ เป็นต้น นอกจากนี้นักบินยังมีโอกาสได้ท่องเที่ยวไปในประเทศต่างๆ ทั่วโลก และนับว่าเป็นอาชีพที่มีเกียรติอาชีพหนึ่งของสังคม
อาชีพที่เกี่ยวเนื่อง
นักบินกองทัพ นักบินสำนักงานตำรวจแห่งชาติ นักบินสายการบินต่างประเทศ
แหล่งข้อมูลอื่นๆ
สถาบันการบินพลเรือน
การจัดประเภทมาตรฐานอาชีพ (ประเทศไทย)
